Ses üzerine olumsuz etkisi olabilecek belli başlı ilaç grupları şunlardır:
n Antihistaminikler (Alerji ilaçları)
n Antikoagülanlar (Kanı sulandıran ilaçlar)
n Aspirin
n Antitusifler (Öksürük şurupları)
n Antihipertansifler
n Diüretikler
n Antidepresanlar
n Antikolinerjikler
Ses sanatçılarının, ses oluşturma mekanizmalarının çalışma şekli konusunda eğitimli olması iki nedenle önemlidir. Bunlardan birincisi, ses rahatsızlıklarının önlenmesi, ikincisi ise ses rahatsızlıkları oluştuğunda bunların tedavisinin ana hatlarını anlamaları içindir.
Bu eğitim, diğer hastalıklara karşı yapılan önlemeler veya koruyucu bilgilendirmeler gibi algılanmalıdır. Örneğin, atletlere iskelet ve kas problemlerinin önlenmesi için nasıl eğitim veriliyorsa, ya da hipertansiyon veya kalp rahatsızlığı olanlara nasıl beslenme ve davranış eğitimi veriliyorsa, ses profesyonellerine de benzer şekilde ses oluşumu için gereken mekanizmaların nasıl çalıştığı ve nasıl korunması gerektiği hakkında eğitim verilmelidir.
Ses eğitimi, hem sese zarar verme riski olduğu konusunda sanatçıda bir bilinçlenme sağlar, hem de ses rahatsızlıklarından sonra düzelme için önemli olan birinci basamaktır.
Ses rahatsızlığı ne olursa olsun (iyi huylu bir ses teli patolojisi, ses teli felci, hatta larinks kanseri), kişi, iyileşme sürecinde kendisinin rolünün öneminin farkında olmalıdır. İyileşme süresince sesin bir miktar kısıtlı olacağının bilinmesi de, iyileşmeyi olumlu yönde etkileyecektir.
Ses eğitimi, ses profesyonelini takip eden ses klinisyeninin (genellikle laringolog- yani ses üzerine uzmanlaşmış bir kulak burun boğaz uzmanının- veya konuşma patoloğunun) görevidir. Ses fonksiyonu, ses rahatsızlıkları ve ses rahatsızlıklarının tedavi metodları, her geçen gün daha da anlaşılır hale gelmektedir.
Videolaringostroboskopi
Videolaringoskopi, bir endoskopik muayene biçimidir. Bu yöntemle, diğer endoskopik muayene yöntemlerinde olduğu gibi vücudun herhangi bir bölümü (burada larinks yani gırtlak) bir optik sistem aracılığı ile görülebilir. Bu görüntülerin, elde tutulan ve endoskopa bağlı bir küçük kamera ile monitöre aktarılması sayesinde görüntü, aslından çok daha büyük bir şeklide ve kolayca takip edilebilir olarak gözlenebilir. Stroboskopi ise muayene edilen bölgenin görüntüsünün insan gözünün takip edebileceği bir hızda izlenmesine olanak sağlar. Ses tellerimiz normal bir erkekte saniyede yaklaşık 120 kez, bir kadında yaklaşık 200 kez, bir çocukta ise 300 kez kadar titreşir. Bu rakamlar, hiçbir ses eğitimi olmayan bireyin normal konuşma sırasındaki değerleridir. Eğitimli ince bir bayana ait ses tellerinin saniyede kaç kez titreştiğini bir düşünün. Ne yazık ki insan gözü bunu takip edecek kadar hızlı değildir. Stroboskopi ile elde edilen görüntü, basit bir anlatımla, bir diskoda beyaz ışıklar altında dans ederken, karşınızdaki arkadaşınızın hareketini izlemeniz gibidir. Yani hareketi donmuş karelerin art arda izlenmesi gibi algılarsınız. Bu ses telinin hareketlerini detaylı olarak görmemizi ve dolayısıyla hastalıklı alanı doğru olanak tanımlamamıza olanak sağlar. Videolaringoskopi sırasında görüntüler dijital yada analog video kayıtları olarak kaydedilebilir, aynı sırada veya daha sonra bu video kayıtlarından fotoğraflar çekilebilir. Bu sayede ses tellerinde veya larinksin diğer yapılarında olan değişiklikler arşivlenebilir ve değişik zamanlara kontrol amacıyla kullanılabilir.
İndirek laringoskopi
Ses patolojilerinin tanınmasında on yıllarca kullanılan tek yöntem olan indirek laringoskopi, ses tellerinin bir ayna ve ışık kaynağı aracılığıyla muayene eden doktor tarafından görülmesi demektir. Günümüzde de rutin kulak burun boğaz muayenesi sırasında kullanılan bu yöntem, elbette bir ses profesyonelinin ve ses hekiminin beklentilerini karşılamaktan uzaktır. Bunun yerini, teknolojik olarak çok gelişmiş optik ve akustik aletlerin kullandığı gelişmiş ses laboratuarları almaktadır.
Mide, kendisine gelen yiyecekleri sindirebilmek için asit salgılar. Bir grup kas bir kapakçık gibi davranarak bu asitli mide sıvısının mideden dışarı çıkmamasını sağlar. Mide ile yemek borusu arasındaki kapakçık (alt özofagus sfinkteri) uygun çalışmadığı zaman, midenin asitli içeriği yukarıya yemek borusuna doğru kaçar. Buna gastroözofageal reflü denir (5). Yemek borusunun üst kısmında yer alan kapakçık (üst özofagus sfinkteri) çalışmadığı zaman ise, mide içeriği aside karşı çok daha hassas olan boğaza ve larinkse yani ses tellerine kadar ulaşır. Bu duruma ise laringofaringeal reflü adı verilir. Reflüye bağlı ses problemleri, ya asidin doğrudan irritatif etkisiyle, ya da boğaz, larinks ve boyun kaslarının aside karşı refleks olarak kasılması ve sertleşmesiyle ortaya çıkar.
Globus (boğazda bir şey varmış gibi olması) hissi, kronik hale gelmiş reflü larenjit nedeniyle oluşabilir. Bu duruma ikincil olarak gelişen salgı artışı, tekrarlayan, hatta alışkanlık haline gelebilen boğaz temizlemeye neden olabilir.
Larinks (gırtlak) çevresinde kas gerginliğinin artması, istenen kalitede sesin çıkarılmasında güçlüğe ve yutma zorluğuna yol açabilir. Özellikle geceleri reflü şikayeti olan bir kişi, boğazda yanma hissi ve kötü kalitede bir ses ile uyanabilir.
Reflünün yemek borusu üzerine etkisi yıllardır bilinse de, ses üzerine olan etkisi son yıllarda yeni yeni araştırılmaya başlanmıştır. Sıradan reflü hastalarında sıklıkla görülen, göğüste, özellikle göğüs ortasındaki kemik (sternum) arkasında hissedilen yanma hissi, ses ile ilişkili reflü hastalarında çok sık olarak izlenmeyebilir. Günlük hayatta reflüsü olduğunu bilen bir kişi, reflüsünün her ne kadar farkında olsa da, bunun sesi üzerine olan etkilerinin farkında olmayabilir ve bu konuda hiç düşünmeyebilir. Halbuki, hayatını sesi üzerine kurmuş olan bir ses profesyoneli için reflünün tek belirtisi, sesi ve dolayısıyla profesyonel ve sosyal yaşamı üzerine olan etkisi olabilir. Yaptığımız bir çalışma, reflünün sesin objektif parametreleri üzerine olumsuz etkileri olduğunu göstermiştir. Bu çalışmaya göre, reflü, sesin hem intensite ile ilişkili (shimmer), hem perde ile ilişkili (jitter), hem de ses tellerinin doğru kullanımı ile ilişkili (gürültü harmonik oranı) parametrelerini olumsuz olarak etkilemektedir (4,6,7).
Dr. Haldun OĞUZ
İki amaçla yapılmalıdır:
Teknik kazandırmak için
Sesi ısıtmak için
Kolaydan zora doğru yapılacak alıştırmalar şunları amaçlamalıdır:
Şarkı söylemedeki güçlüklerin aşılması
Yeteneğin ortaya çıkarılması
Soluğun denetim altına alınması
Sesle ilgili organ ve kasların güçlendirilmesi
Hafif (piyano) ve kuvvetli (forte) şarkı söyleme alışkanlığı edindirilmesi
Legato, kreşendo ve dekreşendo şarkı söyleyebilmenin sağlanması
Tril yeteneğinin geliştirilmesi
Larinksin çabuk devinimlere alıştırılması (Kaynak:1)